Jak rozpoznać depresję? Objawy depresji u dzieci i młodzieży

Często trudniej jest zauważyć objawy depresji u dzieci i młodzieży niż u osób dorosłych, dlatego ogromnie ważne jest ich jak najlepsze rozumienie.

O temacie depresji u dzieci i młodzieży w środowisku naukowym i medycznym mówi się więcej dopiero od przełomu lat 60 i 70 ubiegłego wieku. Choroby psychiczne i samobójstwo są wciąż w Polsce wstydliwym społecznie tematem. To wszystko sprawia, że czasami depresja u dzieci i młodzieży może spotykać się z brakiem zrozumienia, a jej objawy mogą być bagatelizowane. 

To co jest odpowiedzialnością rodzica, to obserwowanie swojego dziecka, zauważanie zmian w jego zachowaniu, tego co odbiega od normy, co wydaje się dziwne, czy niepodobne do dziecka. A gdy pojawi się niepokój o jego stan zdrowia, po stronie rodzica będzie adekwatne reagowanie, czyli np. wizyta u specjalisty. Pamiętaj, że rodzic sam nie jest w stanie zdiagnozować swojego dziecka!

Osoby dorosłe są w stanie same zaobserwować zmiany w swoim zachowaniu. W przypadku dzieci i młodzieży sprawa jest trudniejsza. Kluczowa jest obserwacja ze strony rodziców, zmian w dotychczasowym sposobie funkcjonowania ich dzieci.

Epizody depresyjne występują relatywnie rzadko w okresie dzieciństwa, i wtedy są tak samo częste wśród chłopców, jak i wśród dziewczynek. Wśród młodzieży, u dziewczynek diagnozuje się epizody depresyjne już dwukrotnie częściej niż u chłopców. 

Objawy depresji u dzieci i młodzieży według klasyfikacji ICD-11

Aby rozpoznać epizod depresyjny według ICD-11, u pacjenta musi występować co najmniej 5 z wymienionych objawów, przez okres co najmniej 2 tygodni, w tym konieczny jest chociaż 1 z 2 objawów afektywnych, czyli związanych z nastrojem, emocjami i samopoczuciem. Wszystkie charakterystyczne objawy epizodu depresyjnego mogą być zaobserwowane u dzieci i młodzieży. Poniżej zostaną przedstawione 3 grupy objawów charakterystycznych dla depresji wraz z komentarzem dotyczącym diagnozy w przypadku dzieci oraz młodzieży.

1. Do afektywnych objawów depresji należą:

– nastrój obniżony w stopniu wyraźnie nieprawidłowym dla danej osoby, utrzymujący się przez większość dnia i prawie każdego dnia, w zasadzie nie podlegający wpływowi wydarzeń zewnętrznych

– utrata zainteresowań lub zadowolenia w zakresie aktywności, która zwykle sprawiała przyjemność  (czyli np. wcześniej coś dziecko interesowało, zajmowało, sprawiało mu przyjemność, a teraz ta sama rzecz, już tej przyjemności nie sprawia) 

U małych dzieci objawy afektywne mogą przybierać formę somatyczną (jak np. bóle głowy, brzucha), narzekania, wzmożonego lęku separacyjnego (jest to lęk pojawiający się przy rozłące np. z rodzicem), czy nadmiernej płaczliwości. Zarówno u dzieci, jak i u młodzieży objawy mogą przybierać formę wzmożonej drażliwości oraz skłonności do irytacji. WAŻNE aby pamiętać, że sama drażliwość nie jest objawem rozstrzygającym, może być związana z innymi psychicznymi lub neurorozwojowymi zaburzeniami, lub być normalną reakcją na danym etapie rozwojowym. 

2. Objawy poznawczo-behawioralne depresji, czyli związane z funkcjonowaniem intelektualnym i zachowaniem. Należą do nich:

– skargi na zmniejszoną zdolność koncentracji i utrzymania uwagi, albo jej przejawy, takie jak niezdecydowanie lub wahanie się  

– spadek zaufania lub szacunku względem siebie, co tak naprawdę oznacza: spadek wiary w siebie, spadek pewności siebie, nieracjonalne poczucie wyrzutów sumienia lub nadmiernej, nieuzasadnionej winy

– nawracające myśli o śmierci lub samobójstwie, albo jakiekolwiek zachowania samobójcze, próby samobójcze w przeszłości 

– brak nadziei co do przyszłości   

W diagnozie depresji u dzieci i młodzieży, pojawiające się problemy z koncentracją czy utrzymaniem uwagi mogą wiązać się z gorszymi wynikami w szkole, ze wzrostem ilości czasu potrzebnej na wywiązanie się ze szkolnych obowiązków lub z niezdolnością do ukończenia niektórych zadań. Warto mieć tutaj na uwadze, że te objawy należy odróżnić od objawów ADHD, w przebiegu którego także mogą występować problemy z koncentracją i utrzymaniem uwagi, ale nie będą pojawiały się tak znaczące jak w depresji obniżenie nastroju oraz spadek energii. 

3. Neurowegetatywne objawy depresji (czyli związane z funkcjonowaniem fizjologicznym) to: 

– problemy ze snem we wszystkich postaciach (czyli np. trudność z zaśnięciem, wybudzanie się, lunatykowanie, wybudzanie się bardzo wcześnie, nadmierna senność) 

– zmiany łaknienia wraz z odpowiednią zmianą wagi ciała (tycie lub chudnięcie)

– zmniejszona energia lub zwiększona męczliwość 

Nadmierna senność oraz nadmierne zwiększenie łaknienia są częstszymi objawami depresji u młodzieży niż u osób dorosłych. Zmiany łaknienia u dzieci i młodzieży mogą być widoczne w nieprzybieraniu na wadze odpowiednio do wieku (raczej niż w utracie wagi, jak np. u dorosłych).

Depresja wśród dzieci i młodzieży – zagrożenia i pomoc

Zarówno dzieci, młodzież, jak i dorośli doświadczający objawów depresyjnych są w grupie ryzyka popełnienia samobójstwa. Myśli samobójcze u młodszych dzieci mogą manifestować się na przykład w ogólnych komunikatach, np. ,,Nie chcę już tu więcej być”, albo jako temat śmierci podejmowany podczas zabaw. Młodzież zaś może wyrażać myśli samobójcze w sposób bardziej bezpośredni. 

W przebiegu depresji u dzieci i młodzieży mogą pojawiać się także samookaleczenia oraz autoagresja. U młodszych dzieci może być to np. uderzanie głową czy drapanie się. U młodzieży mogą one przyjmować formę np. cięcia się, przypalania się. 

Specjalista, który będzie przeprowadzał diagnozę, sprawdzi też, czy symptomy depresyjne nie wynikają z żałoby, kryzysu życiowego (aby odróżnić je od depresji sprawdza się czas trwania, nasilenie objawów), czy nie wynikają one z innej, somatycznej choroby, która mogłaby je wyjaśniać.

Chcesz wiedzieć, gdzie szukać pomocy dla osoby cierpiącej na depresję? Informacje na ten temat znajdziesz w kolejnym wpisie, który już niedługo pojawi się na blogu.

Źródła:

1. https://forumprzeciwdepresji.pl/depresja/kazdy-moze-miec-depresje/depresja-u-dzieci-i-mlodziezy
2. Bomba, J. (2009). Spojrzenie na depresję z perspektywy psychoterapii. Psychoterapia, (1 (148)).
3. Samobójstwo i list samobójcy – definicje, statystyki, typologia [w:] Witkowska H., Samobójstwo w kulturze dzisiejszej. Listy samobójców jako gatunek wypowiedzi i fakt kulturowy, 2021, s. 27-30
4. ICD-11, wersja anglojęzyczna, tłumaczenie własne